Empiryzm logiczny, czyli neopozytywizm, to filozoficzna szkoła naukowa powstała w pierwszej połowie XX wieku (tzw. Koło Wiedeńskie; 1929-1938). Nawiązuje do poglądów Comte’a i Milla. Niektórzy sądzą, że jest to odpowiednik filozofii analitycznej. Głównym przedstawicielem neopozytywizmu był Rudolf Carnap.
Koło Wiedeńskie
Twórcą Koła Wiedeńskiego był Moritz Schlick (1882-1938). Współpracowali z nim Rudolf Carnap, Neurath, Frank, Reichenbach. W roku 1938 wyemigrowali do USA, gdzie odnieśli niebywały sukces. Wpłynęli też na szkołę lwowsko-warszawską (Kotarbiński, Tarski, Twardowski, Ajdukiewicz).
Główne idee neopozytywizmu Koła Wiedeńskiego:
- Antymetafizyczność – występowano przeciwko sądom o świecie jako całości, filozofia nie powinna stwierdzać niczego czego nie potrafi zweryfikować,
- Weryfikacjonizm – tylko te zdania są sensowne, które dadzą się empirycznie zweryfikować. Zdania nieweryfikowalne są bezsensowne, należy je wyrzucić z filozofii i nauki (objaw scjentyzmu). Z filozofii należy więc usunąć zdania metafizyczne – pojawia się tu problem, co jest weryfikowalne empirycznie.
- Zaprzeczenie wartości poznawczej sądów oceniających i normatywnych – to nie nauka lecz tylko ekspresja uczuć. Sądy religijne, etyczne, estetyczne nie mają wartości poznawczej. Etyka, jeśli miałaby być naukowa winna, badać przejawy fizyczne ludzkiej działalności. Filozofia natomiast powinna odnosić się do faktów, tego co zachodzi w świecie i stosować te same metody co fizyka.
- Jedność metody pozyskiwania wiedzy, redukcjonizm – redukowanie wyjaśnień do bardziej podstawowych. Jakiekolwiek problemy należy redukować do wyjaśnień w ramach fizyki. Reguła fenomenalizmu – należy trzymać się wyłącznie faktów empirycznych. Reguła nominalizmu – odrzucamy byty zbędne np. duch, materia, odróżniamy to co racjonalne od tego co nieracjonalne; intersubiektywna komunikowalność i sprawdzalność warunkiem tego, czym w ogóle należy się zajmować.
Na ogólny kształt poglądów przedstawicieli Koła Wiedeńskiego, bardzo duży wpływ miał Ludwig Wittgenstein.
Rudolf Carnap
Rudolf Carnap (1891-1970) wprowadza pojęcie zdań protokolarnych – raportów z doświadczenia, które są weryfikowalne przez odniesienie do empirii. To fundament wiedzy naukowej.
Zdanie jest sensowne wtedy i tylko wtedy, gdy jest logiczną konsekwencją skończonego zbioru zdań protokolarnych. Kierujemy się tu zasadą indukcji, czyli od szczegółu do ogółu, a zdania metafizyki są bezsensowne i bezwartościowe.
Zdanie jest sensowne, jeśli da się podać sposób weryfikacji dla niego. Eliminuje to prawa nauki, bo w nauce jest zawsze więcej niż w rzeczywistości. Prawa nauki dotyczą nieskończonej ilości zdań protokolarnych, wobec czego indukcja jest tu zawodna. Zatem zgodnie z tezą Carnapa nie przynależą one do nauki (sprzeczność).
Rudolf Carnap dokonał podziału na język operacyjny i teoretyczny. Każda teoria winna dać się sprowadzić do zdań protokolarnych. Tu trzy stanowiska:
- empiryzm całościowy (logiczny) [wczesny Carnap] – ścisłe bezpośrednie powiązanie, wzajemna zależność teorii i empirii, teoria przekłada się na zdania protokolarne;
- instrumentalizm połowiczny [późny Carnap] – teoria jest instrumentem poznania, mogą istnieć różne teorie odnoszące się do tych samych zdań protokolarnych, teorie nie mają wpływu na empirię;
- instrumentalizm całościowy (konwencjonalizm) [w radykalnej postaci przez krótki okres u Ajdukiewicza; Francuzi: matematyk Henri Poincore, historyk Piere Duhem] – fakty i teorie są konwencjami.